internet media
 

ISTORIJA

 

Spisak ustanova i preduzeca

Beskrajna ravnica omeđena nebom, iznedrila je dragulj Banata – grad Pančevo, koji danas predstavlja administrativni ali i privredni i kulturni centar Južnobanatskog okruga. Smešten u neposrednoj blizini Beograda, na obalama Tamiša i Dunava, Pančevo je poznato i kao “kapija Banata”, jer kroz njega prolaze putni pravci prema Vršcu i Zrenjaninu.

U opštini Pančevo koju čine sam grad i devet sela (Ivanovo, Banatski Brestovac, Omoljica, Starčevo, Dolovo, Banatsko Novo selo, Jabuka, Kačarevo i Glogonj) danas živi više od 120 hiljada stanovnika, pripadnika 23 nacional-nosti, čiji običaji, kultura i veroispovesti predstavljaju istinsko, nemerljivo bogatstvo Pančeva.

Da bismo upoznali današnje Pančevo, moramo se vratiti u istoriju, tačnije u praistoriju iz koje potiču prvi poznati arheološki tragovi i ostaci o epohi poznatoj pod nazivom “Starčevačka kultura” (selo Starčevo, u blizini Pančeva), a koji svedoče da je ovaj kraj od davnina bio privlačan za život i nastanjivanje. To potvrđuje i davnašnje prisustvo Gota, Avara, Kelta, Dačana, Huna, Rimljana i naravno Slovena, sa veoma bogatim tragovima materijalne kulture iz XIV i XV veka.

Prvi pisani dokument u kome se spominje Pančevo, tada pod nazivom Bansif, datira iz 1153. godine a sačinio ga je arapski putopisac i geograf Abu Abdulah Muhamed el Idrizi u svome delu “Poznavanje Balkanskog poluostrva”, u kome svedoči o trgovačkom naselju koje se smestilo na ušću Tamiša u Dunav.
Kroz vekove, grad je menjao imena, pominje se kao Panucea, Panča, Panuka, Panjajeva a današnji naziv proistekao je iz staroslavenske reči “pančina” – močvara, stajaća voda.

Večiti balkanski usud “kuće na raskršću svetova” nije mimoišao ni Pančevo. Vekovna borba za prevlast između Otomanskog carstva i Austrougarske monarhije, svoje “bojno” polje pronašla je baš u ovom pograničnom gradu, što je umnogome odredilo njegov budući privredni i kulturni razvoj kao i život njegovih stanovnika.

Pod tursku vlast Pančevo je palo 1552. godine, a 1716. godine Osmanlije se iz grada povlače pred vojskom grofa generala Mersija koji mu daje ime Čomva. Posle Požarevačkog mira, Pančevo 1718. godine i formalno postaje deo Austrougarske monarhije. Taj period obeležava i doseljavanje novih žitelja, Srba iz okoline Temišvara koji zajedno sa Srbima starosedeocima obrazuju svoje naselje, nadenuvši mu ime Gornja Varoš. Doseljavanjem Nemaca, pretežno sa područja gornje Rajne ponovo se menja etnička slika grada, te biva obrazovana i nemačka – Donja Varoš.

Tako grad postaje podeljen na dve opštine, srpsku i nemačku, svaka sa svojim knezom i svaka sa svojim nazivom za grad u kome žive. Srbi su ga nazivali Pančevo a Nemci Pančova. Od 1767. godine u oba dela grada nastanjuju se i novi stanovnici – Rumuni, a razdoblje relativnog mira, pogranični status grada i velike mogućnosti za razvoj trgovine privukle su u grad i značajan broj Jevreja.

Od druge polovine 18. veka formirana je Banatska vojna granica čija se linija protezala i kroz Pančevo. Da bi ojačala poslednji bedem Evrope pred najezdama Osmanlija i kugom koja je tada harala, austrougarska vlast zidala je i dodeljivala kuće doseljenicima koji su tako postajali “graničari”.

Ukazom cara Franca I 1794. godine koji Pančevo proglašava slobodnom vojnom komunom, grad stiče izvestan oblik lokalne samouprave na čijem je čelu Magistrat koji se prvi put okuplja iste godine. Pored ostalih uslova koji su zahtevani za dodeljivanje slobodnog samoupravnog statusa, jedan od najzančajnijih za grad i njegove stanovnike je svakako bio zahtev za spajanje srpske i nemačke opštine, što je i učinjeno.
Period 19. veka je doba značajnog napretka Pančeva. Lišeno neposredne turske opasnosti, sve više se razvija kao zanatska, trgovačka i zemljoradnička varoš, a kaldrmisane ulice i ulično osvetljenje odaju sliku grada koji se izgledom i duhom počeo približavati Evropi.

Mađarska revolucija 1848/1849 godine, pokrenula je snažan talas srpskog nacionalnog pokreta koji je preplavio celu Vojvodinu a sa njom i Pančevo. Nošeno nacionalnom idejom, Srpsko građanstvo silom je osvojilo Magistrat, srušilo vojnu upravu i proglasilo svog gradonačelnika. Ali ta sloboda je bila kratkog daha, jer već u leto 1848. godine,nakon nasilnog gušenja mađarske revolucije, nemačko – banatski graničari ulaze u grad i ponovno uspostavljaju vojnu komandu koja će potrajati do 1872. godine kada je grad razvojačen, a Banatska vojna granica ukinuta. Vojnički karakter grada, od tada pripada istoriji, Pančevo postaje municipalni grad sa izvesnim stepenom samostalnosti, a vremena koja su dolazila ostvarila su želje većinskog srpskog stanovništva – Pančevo je, nakon I svetskog rata, 1918. godine, zajedno sa Vojvodinom ušlo u sastav Srbije.

Današnji Dan grada, 8. novembar spomen je na oslobođenje grada od strane Vojske Kraljevine Srbije.
Aprila 1941. godine započinje nemačka okupacija u kojoj Pančevo deli sudbinu ostalih delova porobljene zemlje. Nakon tri i po godine, Oktobra 1944. godine, Pančevo je oslobođeno.

[nazad]